فلاح در قرآن به معنای موفقیت و رستگاری در مسیر حق است. این مفهوم فراتر از رستگاری صرف در آخرت بوده و شامل موفقیت در تمامی ابعاد زندگی دنیوی و اخروی میشود، که با رعایت پنج اصل اعتقادی و عملی مشخص شده در آیات ابتدایی سوره بقره، از جمله ایمان به غیب و نماز، قابل دستیابی است.
معرفت قرآنی امام زمان (عج): مهمترین مسیر زندگی چیست؟
یکی از مسیرهایی که از زوایای گوناگون، مهمترین راه محسوب میشود، معرفت قرآنی امام زمان (عج) است. شناخت ایشان از طریق آیات شریفه قرآن، راهی است که خداوند متعال به امت اسلامی عنایت کرده است. با این حال، متأسفانه امروزه بسیاری از مسلمانان گرفتار غفلت از نعمتهای الهی هستند.
در آستانه میلاد پیامبر اکرم (ص)، این سوال مطرح میشود که این پیامبر کیست و خداوند چه نعماتی را به وسیله ایشان به ما ارزانی داشته است؟ قرآن کریم میفرماید: "لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا" (خداوند بر مؤمنان منت نهاد [که] در میان آنان فرستادهای را برانگیخت). این منت برای چیست؟ خداوند خود در قرآن تبیین و تفسیر کرده است که این رسول، در طبقه انبیای الهی، دارای مقام رسالت است.
مراتب نبوت و رسالت: پیامبران الهی چگونه دستهبندی میشوند؟
همانطور که میدانید، در مبحث شناخت انبیا، ایشان طبقات مختلفی دارند:
- نبوت: پایینترین طبقه انبیاست.
- رسالت: مقامی بالاتر از نبوت است که از ۱۲۴ هزار پیامبر، تنها ۳۱۳ شخصیت مقام رسالت دارند.
- اولوا الکتاب: از میان ۳۱۳ رسول، فقط ۱۰ پیامبر صاحب کتاب آسمانی هستند.
- اولوا العزم: از این ۱۰ پیامبر اولوا الکتاب، پنج پیامبر دارای مقام اولواالعزمی و صاحب شریعت جهانیاند.
- صاحب امامت: از این پنج پیامبر اولوا العزم، دو پیامبر، یعنی حضرت ابراهیم خلیل (ع) و رسول مکرم اسلام (ص)، دارای مقام امامت هستند، البته با اختلاف مراتب در امامت.
- مقام خاتمیت: والاترین طبقه یک پیامبر، صاحب مقام خاتمیت است. با دین ایشان، تمام پیام خدا، رسالت خدا، آیات خدا و کلام خدا به پایان میرسد. فصلالخطاب با ایشان است.
اگر رسول مکرم اسلام (ص) را فقط از زاویه خاتمیتشان بنگریم، دین ایشان دین کامل، شریعت ایشان شریعت کامل، وصایت ایشان وصایت کامل و کتاب ایشان کتابی کامل، جامع و "فیه تبیان کل شیء" است؛ یعنی هیچ چیز نیست مگر اینکه در قرآن نباشد.
چرا شیعیان امیرالمؤمنین (ع) از کمالات قرآن بهره بیشتری میبرند؟
در تمام مذاهب مختلف جهان اسلام، اعم از رسمی و غیررسمی، تنها یک گروه میتوانند از تمام کمالات این قرآن بهره ببرند و آن هم شما شیعیان امیرالمؤمنین (ع) و پیروان مکتب اهل بیت (ع) هستید. شیطان با تسلطی که بر ما پیدا کرده، ما را از فهم، تفسیر و معارف قرآن بیبهره و محروم ساخته و لطمات بزرگی به ما وارد کرده است.
ما شیعیان امیرالمؤمنین (ع)، خصوصاً شیعیان ایرانی، نه از روی تعصب یا وطنپرستی، بلکه از روی حقیقت، برهان، دین و کلمات وحی، کسانی هستیم که خداوند به این ملت، به این کشور و به مردم این مملکت، استعدادی خاص، نبوغی متفاوت و فطرتی ممتاز عنایت کرده است. پیامبر مکرم اسلام (ص) بارها در ذیل آیات متعدد قرآن، تفسیراً و ابتدا به کلمات، برای این امت و این کشور بیاناتی فرمودهاند:
"لَوْ کَانَ الإِیمَانُ مَنُوطاً بِالثُّرَیَّا لَنَالَهُ عَیْنٌ إِلَّا مِنْ فُورِثَ"
(اگر ایمان به ثریا [ستاره دوردست] نیز آویخته بود، مردمی از سرزمین ایران به آن دست مییافتند.)
همچنین تعبیری وجود دارد که علم و دین و ایمان، فقط روزگاری به همت مردم این مملکت قابل دسترس است. خداوند نبوغ ایمانی، زمینه دینی و استعداد علمی را در این مملکت متفاوت قرار داده است. از یک سو، این بستر فراهم است و از سوی دیگر، قرآنی که به ما داده شده، فقط برای ما شیعیان امیرالمؤمنین (ع) قابل فهم است.
چرا مکاتب دیگر قادر به فهم مراد حقیقی قرآن نیستند؟
برو ببین آیا یک حنفی میتواند چیزی از قرآن بفهمد؟ آیا مراد واقعی خدا را میتواند بفهمد؟ حنبلی، مالکی، شافعی چطور؟ اینها تازه حسابشدههای خودشان هستند. اما امروزیها، خرافیها، بیاساسها و بینسبهایی مثل وهابیها که نه تاریخ دارند، نه خدمت دارند، نه مکتب دارند، نه اصول دارند و نه هیچی؛ چگونه میتوانند بفهمند "بسم الله الرحمن الرحیم" را؟
کارهایی هم که میفهمند، اربابشان از شاگردان امامان ما دزدیدهاند. آقایان و علمایی که در مجلس هستند، مستحضرند. گاهی رجال عامه را نگاه میکنم. ابن ابی لیلا، قاضی بزرگ مدینه و فصلالخطاب، مدتها دنبال خرید خانهای دو کله بود؛ یعنی دو در مجزا ولی کنار هم در دو کوچه متفاوت. مردم میآمدند از او سوال میکردند. اما قاضی لیلا از آن در میپوشید و میرفت نزد شاگرد قاضی لیلا (که او هم شاگرد امامان ما بود) سوال میکرد و میآمد به اسم خودش جواب میداد. اساس مکتبشان با حقهبازی است. هرچه دارند، از ما دزدیدهاند.
ما ۱۴ مفسر قرآنی داریم که هیچ مکتب دیگری ندارد؛ نه امیرالمؤمنین (ع) ما را دارند، نه حضرت فاطمه زهرا (س)، نه امام حسن (ع) و نه اباعبدالله الحسین (ع). عزیزان! ما نمیدانیم چه داریم و چه نداریم. باید از این گنج دانش استفاده کنید. اگر قرآن تحریف شود، به ضرر خداست. اگر قرآن را بفهمیم، میدانیم پیغمبر (ص) چه گفته، به فاطمه زهرا (س) چه داده است.
آثار معنوی و برکات تلاوت آیات ابتدایی سوره بقره چیست؟
آیات ابتدایی سوره بقره، نسخهای معنوی برای زندگی ماست. امام سجاد زینالعابدین (ع) در روایتی که در تفسیر عطرافی جامع و آیات متعدد دیگری وجود دارد، فرمودند:
اگر پنج آیه اول سوره بقره، سه آیه آیتالکرسی و سه آیه آخر سوره مبارکه بقره را هر روز بخوانی و ملازم آن باشی، نه به جسمت آسیب میرسد و نه به مالت. خداوند متعال محافظت میکند و شیطان به تو نزدیک نمیشود و آسیبی به تو نمیرساند.
این آیات بسیار ارزشمندند. حال به گوشهای از محتوای این آیات میپردازیم:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
الم (۱) ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ (۲) الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ (۳) وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ (۴) أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (۵) إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ (۶) خَتَمَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَعَلَى سَمْعِهِمْ وَعَلَى أَبْصَارِهِمْ غِشَاوَةٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ (۷)
قرآن ما را از همان ابتدا شناخته است. دو راه پیش روی ماست: آیا عاقل، هوشیار و باحواسجمع هستیم؟ راهی که خدا درباره آن کار کرده، در اول سوره بقره با سه عنوان مهم آمده است. این سه عنوان، اگرچه هر کدام به تنهایی در هر جای قرآن آمده باشد عظمت دارد، اما با هم آمدنشان نشان از اهمیت فوقالعاده است.
مفلحون و مهتدون: چه کسانی به رستگاری و هدایت میرسند؟
خداوند متعال راهکاری بیان میفرماید که اگر پنج کار و پنج موضوع در کنار هم جمع شوند، برای افرادی که صاحب این پنج کار باشند، سه عنوان با هم محقق میشود:
- اینها مهتدون هستند: یعنی "علی هُدًی" هستند و هدایت شدهاند. نه هر هدایتی، بلکه "من ربهم"؛ هدایتی که از جانب پروردگارشان است. این خصوصیت ربوبیت در هدایت، یعنی خدایی که ربالعالمین و مدبر عالم است، خود شخص را هدایت میکند.
- اینها متقین هستند: اهل تقوا و پرهیزکاریاند.
- اینها "هم المفلحون" هستند: یعنی رستگاران واقعی.
تفاوت فلاح و فوز در قرآن چیست؟
خداوند متعال در قرآن، فلاح را چهارگونه بیان کرده است: گروهی "لا یفلحون"، گروهی "لعلکم تفلحون"، گروهی "اولئک هم المفلحون" و گروهی "قد افلح". به زبان ساده و با نگاه به روایات، فوز پایان کار است، مانند "فوز عظیم" که به معنای رستگاری از آتش جهنم و ورود به بهشت است. اما فلاح این نیست.
تعریف فلاح: فلاح، مسیری است که اگر من در آن مسیر قرار بگیرم، به فوز میرسم. فلاح یعنی موفقیت. مانند کشاورزی که اصول کار را میداند: این زمین به درد چه فصلی میخورد؟ در چه فصلی باید کاشته شود؟ چگونه باید نگهداری شود؟ برداشتش کی باشد و چگونه انبار شود؟ کشاورز مفلح کسی است که بذر گندم را گندم، و قلمه درخت سیب را سیب میکند.
چه کسانی مفلح نیستند (لا یفلحون)؟
قرآن کریم میفرماید: پنج گروه هرگز رستگار نمیشوند ("لا یفلحون"):
- کسانی که حرام خورده باشند.
- کسانی که عقده داشته باشند (مجرمون).
- ظالمون.
- کافرون.
- ساحرون و کسانی که بر خدا دروغ ببندند (افترا علی الله الکذب).
اینها به نتیجه نمیرسند. اما ما که زیر سایه ولایت امیرالمؤمنین (ع) و فرزندان ایشان هستیم و حزبالله محسوب میشویم، "حزب الله هم المفلحون" هستیم و موفق خواهیم بود.
چگونه در موج ناامیدی، به فلاح و موفقیت برسیم؟
در شرایط کنونی که از هر سو موج ناامیدی به سمت ما میآید (افزایش نرخ ارز، فساد، خیانتها در روابط و…)، اهل بیت (ع) به ما آموختهاند که ناامید شدن گناه کبیره است. موسی بن جعفر (ع) فرمودند: "گناهی که آمرزیده نمیشود، ناامیدی از رحمت خداست." این برای ما شیعیان امیرالمؤمنین (ع) است.
قرآن کریم موضوعی دارد به نام فلاح، یعنی یک مسیر. اگر تو در این مسیر حرکت کنی، در هر بازاری، با هر شرایط اقتصادی، در هر خانوادهای، با هر بیفرهنگی، و با هر ظلم و ستمی که مواجه شوی، "هم المفلحون" هستی و موفق میشوی.
خداوند، سوره بقره را با اعلام عمومی یک تحدی آغاز کرده است: اگر پنج خصوصیت در کسی جمع شود، جن و انس و زمین و زمان هم بگویند نه، او مفلح و نتیجهگیرنده است. این خصوصیات کدامند؟ سه مورد اعتقادی و دو مورد عملی:
اصول اعتقادی برای دستیابی به فلاح:
- یقین به آخرت ("و بالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ"): اینقدر مهم است که باید به یقین برسی. اگر یقین به آخرت داشته باشی، هر قدمی که برمیداری، هر لقمهای که میخوری، با نگاه به آخرت است. آیا این لقمه مرا به آخرت نزدیک میکند یا دور؟ نمیارزد حق این و آن را بخوری و فردای قیامت گرفتار حقالناس باشی. امام باقر (ع) فرمودند: "اولین قطره خون شهید که ریخته شد، همه گناهانش پاک است، مگر حقالناس."
- ایمان به آنچه نازل شده است ("یؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْكَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِكَ"): یعنی به هرچه خدا نازل کرده (کتابهای آسمانی که جمعش در قرآن است، انبیای الهی که جمعش در نبی ماست، ادیان حقیقی الهی که جمعش در اسلام است، و اوصیای انبیا که جمعش در ائمه معصومین است) ایمان داشته باشی. باور کنی هرچه ۱۴ معصوم (ع) میگویند، حق است و حرف خداست. نباید حرف پزشک، مهندس، آیتالله، سرکتاببازکن، درویش، صوفی و گروههای دیگر را بر حرف ائمه ترجیح دهیم.
- ایمان به غیب ("یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ"): اولین و مهمترین اعتقاد.
اصول عملی برای دستیابی به فلاح:
- اقامه نماز ("وَیُقِیمُونَ الصَّلَاةَ"): خدا نمیفرماید فقط نماز بخوانید، بلکه اقامه نماز را از ماده قیام میفرماید. یعنی نماز را سبز کنید، سر وقت بخوانید، به آن اهمیت دهید، دغدغه نماز داشته باشید و فرزندانمان را با نماز آشنا کنیم.
- انفاق از آنچه روزی دادهایم ("وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنْفِقُونَ"): خدا نمیفرماید هرکه اهل انفاق باشد، قالی میکشد، بلکه میفرماید "وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ"؛ از آنچه به آنها دادیم، در راه ما خرج کنند. باید خجالتزده باشیم که دستمان بسته است و آب از دستمان نمیچکد. قرآن میگوید "یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ" (شیطان شما را از فقر میترساند)، اما خداوند میگوید "یُضَاعِفُ لِمَنْ یَشَاءُ" (خداوند برای هرکه بخواهد دوچندان میکند).
پول خرج کردن در راه خدا یکی از رمز و رازهای موفقیت است. خدا ۷۰۰ درصد سود به شما میدهد. با باور و یقین در راه خدا خرج کنید. مرحوم آقابازاریا میگفتند: "تاجرالله"؛ اگر میخواهی سود کنی، با خدا تجارت کن. آنچه در دستت است، مال خودت نیست، خدا به تو داده و امتحان میکند که آیا در راه او خرج میکنی یا نه.
اعجاز سوره حمد: هدیهای از آیتالله وحید
آیا میدانید سوره حمد چه عظمت و وزنی دارد؟ آیا میدانید نگاه ائمه معصومین (ع) به این سوره چه نگاهی بود؟ موسی بن جعفر (ع) فرمودند: اگر ۷۰ بار سوره حمد را بر بیماری که بدنش سرد شده و روح از بدنش مفارقت کرده است بخوانی، حضرت فرمودند برمیگردد و تعجب نکنید.
استاد بزرگوار آیتالله وحید بارها فرمودند:
ختم سوره مبارکه حمد اگر این چنین انجام شود: ۷۰ بار سوره حمد با وضو، رو به قبله، بدون تکلم بین آنها، در یک ساعت مخصوص (مانند ۸-۹ صبح یا ۶ عصر)، هر روز سر این ساعت با وضو رو به قبله بنشینید، ۱۴ صلوات ابتدا، ۱۴ صلوات انتها و وسط آن ۷۰ مرتبه با توجه و شمرده سوره حمد را بخوانید. سرنوشت این بیمار (حتی بیماری لاعلاج و مادامالعمر) ورق برمیگردد و شفا خواهد داد.
در این سوره حمد، ابتدا به وصف الهی میپردازی: "الحمدلله رب العالمین، الرحمن الرحیم، مالک یوم الدین". اینها آداب دعاست که ابتدا خدا را حمد و توصیف کنی و سلام کنی. بعد میگویی: "ایاک نعبد" (خدایا من بنده تو هستم)، "ایاک نستعین" (فقط از تو کمک میخواهیم). سپس درخواستت را مطرح میکنی: "اهدنا الصراط المستقیم" (خدایا مرا هدایت کن). هدایت در دنیا، در مادیات، در زندگی، در بازار، در درس خواندن، و تا رسیدن به بهشت و سر سفره اباعبدالله الحسین (ع).
پرسشهای متداول (FAQ)
در این بخش به برخی سوالات پرتکرار پیرامون مباحث مطرح شده پاسخ میدهیم:
-
فلاح قرآنی به چه معناست؟
فلاح قرآنی به معنای موفقیت و رستگاری جامع در دنیا و آخرت است که فراتر از نجات صرف از جهنم بوده و شامل دستیابی به سعادت در تمامی ابعاد زندگی میشود.
-
چه عواملی باعث محرومیت از فهم قرآن میشود؟
شیطان با تسلط خود، انسان را از فهم، تفسیر، معارف و مفاهیم قرآن بیبهره و محروم میسازد و لطمات بزرگی به او وارد میکند.
-
چرا شیعیان به قرآن و اهل بیت (ع) دسترسی بهتری دارند؟
شیعیان امیرالمؤمنین (ع) و پیروان مکتب اهل بیت (ع) به دلیل استعداد خاص، نبوغ متفاوت و فطرت ممتازی که خداوند به مردم این سرزمین عطا کرده، و همچنین بهرهمندی از ۱۴ مفسر قرآنی (اهل بیت)، توانایی بیشتری برای درک عمیق قرآن دارند.
-
آثار تلاوت آیات ابتدایی سوره بقره و آیتالکرسی چیست؟
بر اساس روایت امام سجاد (ع)، تلاوت پنج آیه اول سوره بقره، سه آیه آیتالکرسی و سه آیه آخر سوره بقره به صورت روزانه، موجب محافظت از جسم و مال، دوری شیطان و جلوگیری از آسیبرسانی او میشود.
-
چگونه ناامیدی از رحمت خدا، گناه کبیره محسوب میشود؟
امام موسی کاظم (ع) فرمودند که ناامیدی از رحمت خدا گناهی است که آمرزیده نمیشود. این توصیه به خصوص برای شیعیان است که باید در شرایط دشوار نیز به رحمت الهی امیدوار باشند.
-
«تاجرالله» به چه معناست و چه سودی دارد؟
«تاجرالله» به معنای تجارت با خداوند است. این مفهوم تشویق میکند که با انفاق در راه خدا و خرج کردن از آنچه او به ما روزی داده، میتوان به سود و برکات چندین برابری (تا ۷۰۰ برابر) دست یافت.