خطبه فدکیه؛ روایت مظلومیت حضرت زهرا (س) و جایگاه زن

مقدمه: دعای خیر و یاد درگذشتگان

پروردگار عالم همه ما را مورد رحمت خود قرار دهد و موانع فرج امام زمان (عج) را هرچه زودتر برطرف بگرداند. صلواتی به حضرت زهرا (س) تقدیم کنید. خداوند سبحان به وجاهت صدیقه طاهره (س) و منزلت زهرای مرضیه (س)، نسل و ذریه ما را از دامان پرمهر حضرات معصومین (ع) جدا نگرداند. والدین ما را در ثواب مجلس امشب سهیم فرماید و محفل ما را به امضای امام زمان (عج) مزین گرداند. صلواتی به وجود مقدس و مطهر سیدالشهدا (ع) تقدیم کنید.

چرا یاد درگذشتگان در مجالس معصومین اهمیت دارد؟

اموات نسبت به این محافل نگاه ویژه‌ای دارند و همین که یادشان کنیم و نامشان را ببریم، برایشان کافی است. خدا را به وجاهت زهرای مرضیه (س) قسم می‌دهیم که همه آنانی که بین ما بودند و در این مجالس شرکت می‌کردند و اکنون اسیر خاکند، مشمول رحمت خود قرار دهد. خاصه فضلا، علما و بالاخص مشایخ معظم و علمای محترمی که در این استان و این دارالعباده ناشر معارف الهی بودند و ذاکر مصائب حضرات معصومین (ع) و الان بین ما نیستند. بالاخص مراجع ماضین و در صدر همه، رهبر حکیم و شهید انقلاب، شهدای والامقاممان، به‌ویژه شهدای امنیت، شهدای مقاومت، شهدای خدمت، شهدای سلامت، شهدای مدافع حرم و همه شهدای راه حق که جانشان را با حضرت دوست معامله کردند و شهد شهادت نوشیدند. همچنین اموات خودتان، اموات حقیر، اموات خدمتگزاران این جلسه و بالاخص ذی‌حقان صاحب‌البیت، به‌ویژه مرحوم مغفور حاج ماشاءالله جعفرپور و مرحوم حاج آقا رضای دشتی و دیگر عزیزانی که منسوب به این بیت محترمند و سر زیر تیره تراب دارند. رفقایی که سال‌های قبل در این انجمن حضور می‌یافتند و اکنون درگذشته‌اند، همه را حق با آل محمد محشور بگرداند. صلواتی به امام رضا (ع) تقدیم کنید.

خطبه فدکیه؛ چرا حضرت زهرا (س) به میدان آمدند؟

در شب اول این محفل، عرض شد که ایام متعلق به صدیقه کبری حضرت زهرا (س) است و قهراً مدار مطلب باید حول وجود ایشان دنبال شود. ابتدا به گوشه‌ای از جلوه و جایگاه علمی صدیقه طاهره (س) اشاره کردیم و برای اثبات این عظمت علمی وعده دادیم که در خطبه فدکیه حضرت زهرا (س) تأملی داشته باشیم؛ مجموعه‌ای که میراث علمی و معنوی صدیقه کبری (س) است و با توجه در ابعاد این خطبه، حقایق بسیاری برایمان آشکار می‌شود.

فدک چیست و چگونه به حضرت زهرا (س) رسید؟

همان‌گونه که از اسم این خطبه پیداست، محتوای سخن صدیقه کبری (س) ارتباط مستقیم با ماجرای فدک دارد. فدک، منطقه‌ای آبادان و سرسبز از توابع خیبر است که با مدینه طیبه قریب به ۲۰۰ کیلومتر فاصله دارد. محققان همان زمان، محصول خرمای فدک را ۴۰ هزار شتر یادآور شدند. این فدک را پیغمبر اکرم (ص) پس از آنکه بدون جنگ و خونریزی در تحت مالکیت ایشان قرار گرفت، به امر خدا به حضرت زهرا (س) واگذار کردند. این واگذاری هفت سال بعد از هجرت و سه سال قبل از شهادت پیغمبر (ص) اتفاق افتاد و صدیقه طاهره (س) فدک را به عنوان یک نِحله (هدیه) از پیغمبر (ص) قبول کردند.

چرا فدک غصب شد و پاسخ حضرت زهرا (س) چه بود؟

اما پس از رحلت پیامبر (ص)، اولین اتفاقی که افتاد این بود که سقیفه با جعل یک حدیث دروغ که «از انبیا چیزی به نام ارث باقی نمی‌ماند، بلکه هرچه از آنان باقی می‌ماند جز صدقه بیشتر نخواهد بود»، کارگزاران حضرت زهرا (س) را از فدک بیرون کردند و فدک فاطمه (س) را غصب نمودند.

حضرت زهرا (س) این مسئله را شنیدند و به «متخلف اول» مراجعه نمودند. ایشان با استناد به روایت علی‌ابن‌ابراهیم قمی در تفسیرش از پدرش ابراهیم‌ابن‌هاشم کوفی، و او از یونس‌ابن‌عبدالرحمان (از موالیان امام رضا (ع))، و یونس‌ابن‌عبدالرحمان از حماد‌ابن‌عثمان (از اصحاب ویژه امام صادق (ع))، به متخلف اول فرمودند: «به چه جواز و جهتی کارگزاران من را از فدک بیرون کردی؟» بی بی (س) این منطقه را در تصرف خود و درآمدش را از آنِ خود می‌دانستند و غصب آن را بی‌دلیل می‌خواندند. ایشان به صراحت متخلف اول را به نداشتن درک صحیح از قرآن متهم کردند و فرمودند: «تو که زمام امور را در دست گرفته‌ای و بر گرده این جامعه سوار شده‌ای و خود را خلیفه می‌خوانی، آیا اصلاً قرآن را بلدی؟»

استدلال‌های قرآنی حضرت زهرا (س) در رد غصب فدک:

• استدلال اول (ارث انبیاء): حضرت زهرا (س) فرمودند: «قرآن در سوره مبارکه مریم وقتی داستان زکریای پیغمبر را نقل می‌کند که زکریا در روزگار پیری از خدا اولاد مطالبه می‌نماید و خدا به او می‌گوید: تو در این روزگار پیری و فرتوتگی اولاد برای چه می‌خواهی؟ جواب می‌دهد: یَرِثُنِی وَ یَرِثُ مِنْ آلِ یَعْقُوبَ (تا از من و از آل یعقوب ارث ببرد). چطور قرآن می‌گوید یحیای پیغمبر از زکریای پیغمبر ارث می‌برد، اما به من که می‌رسد می‌گویید بابایم گفته ما انبیا ارث به جا نمی‌گذاریم؟ آیا پدرم خلاف کتاب خدا با مردم حرف زده؟» ایشان همچنین افزودند: «چطور در این دین، پسر ابی‌قحافه از پدرش ارث می‌برد، اما به ما که می‌رسد قرار نیست از پدر حظی و ارثی داشته باشیم؟»
• استدلال دوم (هدیه نه ارث): حضرت (س) فرمودند: «ثانیاً، ارث به مال به جا مانده از مورث اطلاق می‌شود، نه مالی که من در زمان حیات بابایم تحویل گرفتم. پدرم آن را به من بخشیده و من هم تحویل گرفته‌ام، تمام شده و رفته دنبال کارش. پس، حتی اگر حرف تو درست هم باشد، این فدک شامل موضوع ارث نمی‌شود.»

“هاتی علی ذلک شهودا”: درخواست شاهد از صدیقه طاهره (س)؟

در این دعوای فدک، اولین قسمت که برایمان حساسیت دارد و نمی‌توانیم از کنارش بگذریم، این است که در همان روایت علی‌ابن‌ابراهیم آمده که به فاطمه زهرا (س) گفت: هاتی علی ذلک شهودا (بر این ادعایت شاهد بیاور). این درخواست شهادت از کسی بود که خدا درباره‌اش می‌فرماید: یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً (خداوند می‌خواهد هر پلیدی را از شما دور کند و شما را کاملاً پاک گرداند). کسی که عصمتش را خدا قبول دارد، هیچ‌کس نباید چنین حرفی به او بزند. این کلام یعنی خدشه کردن به کلام پروردگار. خداوند می‌گوید تو پاک و معصومه‌ای، اما این درخواست به منزله نپذیرفتن کلام خداست و هرکس کلام خدا را قبول نکند، ایمانش مورد قبول نیست.

شاهدان حضرت زهرا (س) که بودند؟

با همه جسارت و گستاخی که به فاطمه زهرا (س) شد، ایشان دو شاهد اقامه کردند:

• ام ایمن: زنی که حتی غیرشیعه‌ها می‌گویند پیغمبر (ص) به ۱۰ نفر وعده بهشت داده است، و ام ایمن یکی از این ۱۰ نفر است. ام ایمن به متخلف اول گفت: «آیا شنیدی که پیغمبر (ص) فرمودند: إِنَّ أُمَّ أَیْمَنَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ (ام ایمن از زنان اهل بهشت است)؟» او پاسخ داد: «بله، شنیدم.» ام ایمن گفت: «پس آدم بهشتی که دروغ نمی‌گوید. کسی که پیغمبر (ص) او را مؤمن و اهل بهشت می‌داند، دروغ نمی‌گوید. من شهادت می‌دهم که آیه وَ قُرْبَا نازل شد و پیغمبر (ص) به امر خدا فدک را به فاطمه (س) داد.»
• امیرالمومنین علی‌ابن‌ابی‌طالب (ع): ایشان نیز برای شهادت آمدند.

این دو گواه سبب شد که به نقل جناب علی‌ابن‌ابراهیم قمی در تفسیرش از امام صادق (ع) (با سندی که عرض شد)، نامه رد فدک به صدیقه کبری (س) نوشته شد و به ایشان داده شد، اما عاقبتش را خودتان بهتر واقفید و من الان محل اشاره و مراجعه‌ام نیست که بعدش چه اتفاقی افتاد.

چرا فاطمه (س) نمی‌توانست ساکت بماند؟ تحلیل آیه جواز غیبت از منظر استاد علوی

قرآن در سوره نساء آیه ۱۴۸ می‌فرماید: لا یُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَ کانَ اللَّهُ سَمِیعاً عَلِیما (خداوند آشکار کردن سخن بد را دوست ندارد، مگر از کسی که به او ستم شده است؛ و خداوند شنوا و داناست). فقهای عظام از این آیه با عنوان «آیه جواز غیبت» یاد می‌کنند؛ یعنی همان غیبتی که گناه، حرام و در زمره کبائر است و قرآن و روایات ما را از آن نهی کرده‌اند (حتی پیغمبر (ص) فرمود: أَشَدُّ مِنَ الزِّنا – سخت‌تر از زنا)، شارع مقدس می‌فرماید عده‌ای شامل مقوله غیبت نمی‌شوند.

جواز غیبت برای مظلوم: تفسیری فراتر از فقه

این بدان معناست که اگر کسی ظلمش محرز و ثابت باشد، مظلوم می‌تواند در هر جایی که رسید، در پیکره ظلمی که این ظالم کرده است، حرف بزند و بگوید: «بله، این آقای فلانی که شما می‌بینید، چنین ظلمی را در حق من مرتکب شده است.» فقها و علما این مطلب را با استناد به این آیه جایز می‌دانند.

اما من می‌خواهم برداشتی فراتر از این داشته باشم و آن اینکه ظلمی که به فاطمه زهرا (س) شده، ظلم به زید و عمرو و بکر و خالد نیست؛ ظلم در حق فاطمه زهرا (س) و امیرالمومنین (ع) ظلم در حق یک خانواده، طایفه یا عشیره نیست؛ بلکه این ظلم به انسانیت، شرافت و کرامت است و فاطمه (س) نباید ساکت بنشیند. یعنی اینجا شارع مقدس به صدیقه کبری (س) اجازه سکوت نمی‌دهد. امیرالمومنین (ع) بنا بر مصالحی مأمور به صبوری و سکوت‌اند، اما فاطمه زهرا (س) چنین مأموریتی ندارد.

به همین جهت، برای اینکه ماهیت این ظالمان، مستکبران و غاصبان نه فقط بر مردم آن دوران، بلکه بر آیندگان روشن و آشکار شود، و مردم بدانند که بعد از پیغمبر (ص) چه جماعت بی‌مروت و چه گروه تاریک‌باطنی بر گرده جامعه اسلامی سوار شدند، وظیفه فاطمه (س) است که به میدان بیاید و ماهیت ظالمانه این جماعت را بر ملا و فریاد کند. داستان فدک، داستان چند متر زمین با مساحت فلان و درآمد فلان نیست. ما از قبل فدک می‌خواهیم گریبان ظالمان به دین و دیانت را که آن روز به امیرالمومنین (ع) و فاطمه زهرا (س) جسارت کردند، بگیریم و آن‌ها را مورد مواخذه قرار دهیم و به کسانی که دنباله‌رو آن‌ها هستند، حقیقت فاجرانه آن جماعت را آشکار سازیم. این‌ها به دنبال نبش قبور هزار ساله نیست، بلکه بیان واقعیتی است که هرچه بهتر بیان شود، می‌تواند جلوی بسیاری از گمراهی‌ها را بگیرد.

به همین رسالتی که بر عهده صدیقه کبری (س) است، باید فاطمه (س) بیاید و احقاق حق کند و ماهیت این ظالمین را برای همه آشکار سازد.

حضور حضرت زهرا (س) در مسجد پیامبر: صلابت و عفت

بی بی (س) تصمیم می‌گیرند یک خطبه در مسجد پیغمبر (ص) بخوانند. آنچه بسیاری از بزرگان، عالمان و محدثان در خطبه فدکیه صدیقه کبری (س) می‌آورند، این است که بی بی (س) به زنان هاشمی اعلام می‌کنند که در رفتن به مسجد همراهی‌اش کنند.

چرا زنان بنی‌هاشم فاطمه (س) را همراهی کردند؟

چه لزومی دارد زنان هاشمی باید با فاطمه (س) به مسجد بروند؟ در این جریان خطبه فدکیه، محور فاطمه زهرا (س) است و چون محور صدیقه کبری (س) است، قطعاً مورد توجه همگان قرار می‌گیرد. همه دختر پیغمبر (ص) را به هم نشان می‌دهند و همه نگاه‌ها به سمت فاطمه (س) معطوف می‌شود.

• ایجاد حصار انسانی: زنان هاشمی را بی بی (س) فرا می‌خواند تا ایشان را در رفتن به مسجد همراهی کنند، به این جهت که وقتی دختر پیغمبر (ص) از خانه می‌آید بیرون، آن‌ها اولاً یک حصار انسانی دور زهرای مرضیه (س) ایجاد کنند.
• پوشاندن حجم بدنی: کسی به حسب ظاهر، حجم ساختاری دختر پیغمبر (ص) را نبیند. سوای اینکه صریح خطبه فدکیه را تمام محدثین اولش نوشتند که فاطمه (س) از خانه بیرون نرفت در حالی که زنان هاشمی دور فاطمه زهرا (س) را گرفته بودند.
• جلباب: فاطمه (س) پوششی چون جلباب بر خود نمودند و از خانه خارج شدند. این قسمت در نگاه بزرگان نیز حائز اهمیت است که آن را تکرار می‌کنند و ما هم در ابتدای مسیر بحثمان متذکر می‌شویم.

مردم! فاطمه (س) تصمیم گرفته کاری بزرگ در تاریخ اسلام رقم بزند. برای انجام این کار، اول زنان هاشمی را خواسته تا دور او حصاری به پا کنند. ثانیاً فاطمه (س) با پوششی ویژه و خاص‌الخاص که آن پوشش در قالب «جلباب» تلقی می‌شود، از خانه خارج شد.

جایگاه زن در اسلام: تندیس جمال الهی و رسالت مادری

خواهران محترم در مجلس امشب ما و آقایان در محفل، عنایت داشته باشند که ما قائل بر اینیم که در نظام خلقت، در این عالم آفرینش، اله العالمین مبنا را در خلقت زوجیت قرار داده است.

خلقت زوجیت و برابری زن و مرد در کمال

قرآن می‌فرماید: وَ کُلَّ شَیْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَیْنِ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ (و از هر چیز دو زوج آفریدیم شاید شما متذکر شوید). خدای علی‌الاعلی هرچه در عالم شیئیت است، همه را زوج خلق کرده است. حتی بسیاری قائل‌اند که آیه سوم سوره فجر که فرمود: وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ (قسم به زوج و فرد)، بزرگترین قسم قرآن است؛ چراکه تنها طاق عالم، خود ساحت کبریایی اوست و مجموعه خلقت او، به گواه قرآن، همه زوج آفریده شده‌اند. انسان نیز از این قاعده مستثنی نمانده و خدا او را زوج خلق کرده است. در سوره نبأ می‌فرماید: وَ خَلَقْناکُمْ أَزْواجاً (و شما را زوج آفریدیم). در سوره مبارکه احزاب و سوره مبارکه حجرات نیز می‌فرماید: یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثىٰ (ای مردم! ما شما را از یک مرد و یک زن آفریدیم)، خود زوجیت ما را نام‌گذاری می‌کند و می‌گوید یک زوجیتتان مرد است و یک زوجیتتان زن.

مرد و زنی که در نگاه خدا با یکدیگر برابرند؛ مرد و زنی که این‌ها به هیچ وجه من‌الوجوه به حسب جنسیت بر دیگری برتری ندارند، بلکه به بیان قرآن در سوره مبارکه احزاب آیه سی و پنجم، که خداوند عالم ده مؤلفه کمال را یادآور می‌شود، زن و مرد کنار هم می‌توانند این مسیر رشد و تعالی را دنبال کنند: إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِینَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقِینَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِینَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِینَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِینَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِراتِ (مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان باایمان و زنان باایمان، مردان فرمانبردار و زنان فرمانبردار، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان شکیبا و زنان شکیبا، مردان فروتن و زنان فروتن، مردان صدقه‌دهنده و زنان صدقه‌دهنده، مردان روزه‌دار و زنان روزه‌دار، مردان پاکدامن و زنان پاکدامن، و مردانی که خدا را بسیار یاد می‌کنند و زنانی که خدا را بسیار یاد می‌کنند).

این‌ها در پله‌های کمال و ترقی، قرآن دارد می‌گوید پایاپای یکدیگر می‌توانند حرکت کنند، رشد کنند و به هیچ عنوان جنسیت مانع از رشد و تعالی و کمال در آن‌ها نیست.

زن؛ مظهر جمال خدا و مرد؛ نماد جلال الهی

آگاه باشید، خدا وقتی می‌خواست این‌ها را خلق کند، (سوره مبارکه روم می‌گوید) اله العالمین روح این‌ها را اول زوج هم قرار داد: وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً (و از نشانه‌های اوست که برای شما از جنس خودتان همسرانی آفرید). امیرالمومنین (ع) فرمودند: «چهار تا روح خدا به هر بشری داده است: روح نباتی، روح حیوانی، روح انسانی، روح ملکوتی.» در این سه روح اول، زن و مرد عین هم‌اند. روح ملکوتی را که خدا به آن‌ها کرامت کرد، تمام صفات جلالش را به مردها داد و صفات جمالش را به زن‌ها داد. زن‌ها به هویت روحشان شدند تندیس جمال خدا و مردها شدند نماد جلال الهی. زن‌ها شدند تندیس جمال حضرت پروردگار و این جلال خدا و جمال خدا در روح، بر ساختار ظاهریشان هم اثر می‌گذارد. یعنی زن به ظاهر می‌شود تندیس جمال خدا و مردها به ظاهر، این‌ها نماد جلال حضرت پروردگار.

خواهر محترمه‌ای که در مجلس شرف حضور دارید که امشب اساس سخن عطف به شما مخدرات و بانوان است، آگاه باشید دین می‌گوید، قرآن می‌گوید، روایات می‌گوید شما اگر قدردان حقیقت خود باشید، هم به حقیقت روحتان و هم به هویت جسمتان، تندیس جمال حضرت پروردگارید. وقتی که قرآن مجید خبر داد: یا بَنِی آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنا عَلَیْکُمْ لِباساً (ای فرزندان آدم، ما بر شما لباسی فرو فرستادیم)، ما لباس را از عالم بالا برایتان نازل نمودیم: یُوَارِی سَوْآتِکُمْ وَ رِیشًا (تا عورت‌های شما را بپوشاند و زینتی باشد). اول با این لباس از بدنتان مراقبت کنید، ثانیاً قسمت‌های سوء بدن را با لباس بپوشانید، ثالثاً لباس مایه زینتتان تلقی شود. اسلام نمی‌گوید، بلکه همه ادیان آسمانی می‌گویند سهم زن وراء سهم مرد است.

چرا حجاب برای زن اهمیت بیشتری دارد؟

مقداری که خدا در پوشش برای زن تعریف کرده، وراء مقدار پوششی است که برای آقایان متذکر شده. زن در همه شئون وجود او، تندیس جمال پروردگار است. همان‌طور که جمال خدا جذبه دارد و توجهات را به خودش معطوف می‌کند، زن می‌تواند نقطه جذب باشد. به همین جهت شما الان می‌بینید در بسیاری از نقاط جهان، شرکت‌های عظیم تجاری برای تبلیغ اجناسشان و ابزارشان، هیچ وقت از مردها استفاده نمی‌کنند، بلکه از ابزاری به نام زن استفاده می‌کنند. زن نقطه جذب توجه است. به وسیله جذبه این زن، جنسشان را، محصول تولیدی کارخانه‌شان را در دنیای امروز به این کیفیت تولید می‌کنند. اما در اسلام و مکتب اهل بیت (ع)، این اجازه به کسی داده نمی‌شود که زن به عنوان یک ابزار نگریسته شود، بلکه زن دارای هویت انسانی است. زن در نظام عالم، ید خدا در خلقت و آفرینش است و رب العالمین اصلاً او را آفریده که مادر باشد و مادری کند.

جایگاه دختر و اهمیت محبت پدران

در خانه پدری، پدر وظیفه‌اش تکریم این دختر است؛ چراکه او رسالت بسیار بزرگی را در آینده قرار است به دوش بگیرد. آقایان، در روایاتمان داریم: «دختر رحمت خداست و پسر نعمت.» به پیغمبر (ص) گفتند: «فرق بین رحمت و نعمت چیست؟» حضرت فرمودند: «خدای علی‌الاعلی در مقابل نعمت، نقمت قرار داده و یک دست بهتان خدا داد، منتظر باش با دست دیگر ازت می‌گیرد. در ازای رحمت خدا چیزی از بنده‌اش نمی‌گیرد.» رحمت خداست. سوای اینکه در مقابل نعمت، قیامت نگهت می‌دارند، دادگاهی‌ات می‌کنند، باید جواب پس بدهی. اما در مقابل رحمت، قرار نیست خدا کسی را قیامت مورد مؤاخذه قرار دهد. چون جلوه رحمت خداست، به پدرها امر شده است که حتی در بوسیدن اولادشان، دخترانشان را بر پسرها مقدم بدارند.

این جنس لطیف است، این زود آسیب‌پذیر است. مواظب باشید قبل اینکه بقیه به این‌ها محبت مصنوعی عرضه بکنند و دامان عفتشان را آلوده کنند، دین می‌گوید: ای پدران! آغوش محبت را شما بگشایید. شما دریایی از دوستی را نثار دخترانتان کنید. تا جایی که پیغمبر (ص) می‌گوید: «چیزی در دستتان بود و وارد خانه شدی، پسرتان به استقبال آمد و دخترتان هم به استقبالتان آمد، پیغمبر (ص) می‌فرماید آنچه خریدید را اول در ید دخترانتان قرار دهید.»

تعبد در دین: فراتر از عقل و فلسفه

بنده قائل بر این هستم که از جماعتی نیستم که عقل را فیلتری برای وحی بر می‌شمرند. نخیر! خیلی چیزها دین گفته است که هنوز عقل نمی‌فهمد.

نمونه‌هایی از دستورات تعبدی اسلام

• ۴۰ عامل در روایاتمان آمده است که این‌ها عوامل فقر هستند. یکی‌اش مثلاً روی دم درگاهی نشستن می‌تواند فقر بیاورد.
• شلوار می‌خواهی بپوشی، روایات می‌گوید: «آقا نایستاده نپوشید.» ایستاده شلوار پوشیدن فقر برایت می‌آورد. بنشینید مثلاً این لباس را بر تنتان کنید.
• دین می‌گوید: «شب‌ها خانه‌تان را جارو نکنید، فقر برایتان می‌آورد.»
• «شب ظرف‌هایتان را نشسته در خانه نگذارید.»
• «شب می‌خواهید بخوابید، زباله روز را داخل منزل نگه ندارید، فقر برایتان می‌آورد.»
• «داخل حمام غُل نکنی (ادرار نکنی)، فقر برایتان می‌آورد.»

حالا علم و عقل بنشینند و علت‌شان را در بیاورند و جواب بدهند که چرا ایستاده شلوار پوشیدن فقر می‌آورد یا شب جارو کردن خانه چه دارد که فقر می‌آورد. عزیز من، من عقل را فیلتری در برابر وحی نمی‌دانم؛ چون خودم را پیرو فلاسفه نمی‌شمرم. عزیز من، دین تعبد است. در این دین که تعبد است، دین بندگی کردن محض است. اطاعت حضرت حق به من فرمودند: «دخترانتان را بر پسرتان مقدم بدارید.» این آینده یک رسالت خیلی بزرگی را می‌خواهد عملی بکند.

وظایف متقابل زوجین: محبت مرد و رضایت زن

در زندگی مشترکمان، ما اصلاً نداریم که به خانوم‌ها بگویند به شوهرتان چنین محبت کنید. نخیر، برعکسش هرچه دلتان بخواهد به مردها داریم که سفارش شده است به همسرانتان محبت کنید.

سفارش اسلام به محبت مرد به همسر

این محبتتان را به زبانتان هم جاری کنید، بر زبانتان بیاورید. بگویید به عیالتان: «دوستت دارم.» بگو به همسرت: «من بهت محبت دارم.» پیغمبر اکرم (ص) می‌فرماید (در روایتی که مرحوم حاج آقا در مستدرک می‌آورد): «یک مرتبه مثلاً می‌خواهم بگویم، طرف با همسرش می‌گوید: آقا جان بیا بنشین. کار خانه و زندگی‌مان همیشه هست و فراوان. دو دقیقه بنشینیم با همدیگر اختلاف کنیم، دو نفری بنشینیم با هم حرف بزنیم. یک سینی چایی هم بگیر و بنشینید. دو نفری یک ساعت با هم گفتگو کنید، حرف بزنید. گل بگویید، گل بشنوید.» پیغمبر (ص) می‌گوید: «یک محبت این‌جوری از ناحیه آقا به همسرش، عزیز من، برتر از ثواب یک سال اعتکاف در مسجد من است.»

یک سال در مسجد پیغمبر (ص) بنشینی اعتکاف بکنی، این‌قدر ثوابت نمی‌دهند که این‌قدر بنشینی با عیالت گفتگو کنی. پیغمبر (ص) فرمود: «آگاه باشید، زن در نگاه دین من کسی است که لا یُکْرِمُها إِلَّا الْکَرِیمُ وَ لا یُهینُها إِلَّا اللَّئِیمُ (محترم شمرده نمی‌شود، گرامی داشته نمی‌شود، مگر از ناحیه مردان باکرامت، مردان بزرگ، مردان با صلابت؛ و به زن اهانت و جسارت نمی‌شود، مگر از ناحیه مرد پست بی‌مایه).» خدا نکند کسی در حوزه زندگی مشترک دستی را روی همسرش بیاورد بالا. پیغمبر (ص) می‌گوید: «جلوی خلق اولین و آخرین آبروی این مرد را خواهم برد.»

در عرصه زندگی این‌قدر به ما سفارش شده است که به همسرتان محبت داشته باشید. آقا! یک وقت‌هایی من از عرشه همین منبر گفتم: «در مکتب حضرات معصومین (ع) بنشینید مواجهه را با زن ببینید. در مکتب غیرشیعه بنشینید مواجهه را ببینید. زن زدن اصلاً صفت عمر است (لعنت الله علیه) صفت عمر است.» یک جا ما نداریم امیرالمومنین (ع)، یک جا پیغمبر (ص)، یک جا وجود مبارک حضرات معصومین (ع) چنین نموده باشند. عرصه گاه زندگی مشترک، عرصه گاه دوستی است.

وظیفه زن مؤمنه: پنج راه ورود به بهشت

همین‌که پشت سرش این یک جمله را هم خانوم‌ها داشته باشند؛ این‌قدر برای آقایان گفتند، در مسیر سخنم یک جمله هم برای مخدرات می‌گویم. پیغمبر (ص) فرمود: «زنی که ایمان دارد (ایمان یعنی ولایت و رسالت وحدانیت خدا را قبول کرده، رسالت پیغمبر را قبول کرده، ولایت ائمه را هم قبول کرده. این می‌شود ایمان).» بعد ایمان، پنج تا کار در زندگی‌اش انجام دهد، پیغمبر (ص) می‌گوید: «من تضمین می‌کنم این اهل بهشت است. از هر در بهشتم که بخواهد، این زن می‌تواند وارد بهشت شود.»

آقا، چه‌کار بکند؟

1. نماز را بخواند.
2. روزه ماه رمضانش را هم بگیرد.
3. حج کردنش واجب شد، مکه برود.
4. اگر پول و مالی بهش رسید، خمس و زکاتش را بدهد.
5. پیغمبر (ص) فرمود: «شوهرش را از خودش راضی نگه دارد. نکند کاری کند که همسرش غضبناک شود، ناراحت بشود.»

پیغمبر (ص) می‌فرماید: «این زن، قیامت، نه که اهل بهشت است، از هر در بهشتم هم که بخواهد وارد بشود، من برایش ضمانت می‌کنم.»

حجاب مادران و آینده جامعه: درس از فاطمه (س)

حالا پدر این‌قدر تکریم بکند، شوهری همه تکریم بکند که چی می‌خواهد بشود؟ این می‌خواهد مادر بشود. از دامان او نسل‌های بعدی وارد بشوند و حضرات در مجلس، حفظ پوشش و حجاب یک مادر، بسیار عامل تأثیرگذار است در نسل‌های بعدی که قرار است از دامان او وارد این جامعه بشوند.

تأثیر پوشش و مراقبت نسل گذشته

گاهی وقت‌ها با خودم حدیث نفس می‌کنم در این کوچه و بازار و خیابان و معابر. خب آدمیزاد است دیگر، نگاه می‌کنی دور و برت را و می‌بینی ماشاءالله چه شده، به‌ویژه این دوران ما و روزگار ما که الان درش به سر می‌بریم. با خودم حدیث نفس می‌کنم، می‌گویم: «این مادرهای ما که اهل حجاب بودند و اهل خدا بودند و اهل محرم و نامحرم بودند، این‌ها چادر خانه‌شان با چادر کوچه‌شان فرق می‌کرد. این‌ها با چه مراقبت‌ها و مواظبت‌ها زندگی می‌کردند. با آن همه مراقبت و مواظبت، مادر ما تلویزیون نگاه نمی‌کرد که مبادا گناه بشود، فوتبال نگاه نمی‌کرد.» همین الان هم می‌گوید: «بنشین بابا، سرت گرم می‌شود. هیچ کس نیست در خانه، بنشین نگاه بکن.» از مخدرات تشر می‌زند: «تو دین نداری نشستی فوتبال نگاه می‌کنی، این مردها را که دارند می‌دوند به این کیفیت؟»

حضرات در مجلس، با آن دین و ایمان و مراقبت و مواظبت و نماز و غیره و ذالکشان، تهش محصولشان شدیم ما. ما! ما شدیم. آینده قرار است چه چیزی به تعبیری تحویل این جامعه شود؟ آن هم با این وضعیتی که بیرون می‌روید، از مدرسه می‌آید بیرون با پوششی، با وضعیتی، به شکلی، به کیفیتی. ما در کوچه ما یک دانه دبیرستان دخترانه است، اسم دبیرستانشان هم هست «منتظرین ظهور»! (خنده حضار) خدا وکیلی منتظرین ظهور اسمش است. یک روز آمده بودم از در مدرسه بروم بچه‌هایم را بردارم بیاورم از مدرسه‌شان به منزل. از در این دبیرستان در کوچه‌مان می‌گذشتم، این‌ها همه سربرهنه می‌آمدند بیرون، این خانم مدیرشان هم وایستاده. ماشین را نگه داشتم، سلام کردم. خانم جواب داد. گفتم: «ببخشید، شما سمتتان چیست؟» گفت: «من مدیر این مجموعه هستم.» گفتم: «این اسم سردر این مدرسه با این‌هایی که از این مدرسه درمی‌آیند واقعاً همخوانی دارد؟ این‌ها منتظرین ظهورند؟»

عزیز در مجلس، فاطمه (س) آن روز دارد یاد می‌دهد: «پوشش زن، عزت زن است. پوشش زن، وقار زن است. پوشش زن، آزادی و بی‌حجابی در همه شئون زندگی برای زن است. حواست باشد بانوی مسلمان، بی‌حجابی در ملأعام، محدودیت ایجادکننده برای زن است.»

عواقب بی‌حجابی در جوامع غربی

نمی‌شود همه حرف‌ها را زد، مصلحت نیست که از پرده برون افتد راز. کشورهای اروپایی که در این عرصه از ما خیلی هم جلوتر هستند، الان از هر سه مولودی که در بعضی از دولت‌های اروپا (نمی‌گویم همه‌اش) به دنیا می‌آیند، از هر چهار کودکی که به دنیا می‌آیند، وقتی سند سجلی می‌خواهند برایش بگیرند، یکی‌شان را جلو اسم پدر باید خط تیره بکشند. نمی‌دانند این محصول کیست. از هر چهار کودکی که به دنیا می‌آیند، بعد می‌خواهند سند سجلی و شناسنامه برایش بگیرند، جلو نام پدر، از هر چهار تا، یکی باید خط تیره بگذارند؛ نمی‌دانند این محصول کیست. بعد جامعه‌ای که افراد این‌چنینی را در خودش داشته باشد، تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. فاطمه (س) دارد یاد می‌دهد: «صلابت اجتماعیتان، ای مردم، به حفظ حجاب و پوشش و رعایت محرم و نامحرم است.»

پوشش فاطمه (س) با جلباب است و می‌آید بیرون. حتی زن‌ها دورش را باید بگیرند کسی قد و قامت زهرا (س) را نبیند.

عفت بی‌بی در بستر شهادت: تابوت حضرت زهرا (س)

بگذار بروم جلوتر، مثل این شب و روزها، بیت ناراحت است. اسماء بنت عمیس گفت: «بی بی (س) واسه چی ناراحتی؟» فرمود: «اسماء! من کارم تمام است.» همه ناراحتی مال این است که بین عرب‌ها رسم است میت را غسلش دادند، روی عماری می‌گذارند. عماری یک تخت چوب است که جنازه را رویش می‌گذارند. قدیم در عراق هم مرسوم بود، یعنی اوایل که راه وا شده بود، هنوز مرسوم بود. جنازه را رویش می‌گذارند، می‌آورند، می‌چرخانند، طواف می‌دهند یا تشییع می‌کنند و می‌برند خاکش می‌کنند. حجم میت، قد و قامت میت کاملاً مشهود است. فرمود: «دوست ندارم قد و قامتم را نامحرم ببیند.»

اسماء گفت: «گفتم اگه ناراحت نمی‌شی یه حرفی بزنم.» فرمود: «بگو اسماء!» گفتم: «زمانی که من حبشه بودم، مردم حبشه یک شیئی داشتند به نام تابوت. این‌ها مرده‌هایشان را در تابوت می‌گذاشتند. تابوت حجم بدن را می‌پوشاند.» دو تا نی را، دو تا نی خمیدند، یک پارچه هم رویش انداختند. یک نگاهی که فاطمه (س) کرد، بعد نود و چند روز، برای اولین بار تبسم کرد. فرمود: «کاش من این را… بگذار علی بیاید.»

امیرالمومنین (ع) که آمدند، فرمود: «علی جان! نه ساله باهات زندگی کردم، ازت تا حالا چیزی خواستم؟» فرمود: «نه زهرا، همین علی را دارد آزار می‌دهد.» گفت: «اگر تقاضا کنم اجابت می‌کنی؟» فرمود: «با جان و دل، چی می‌خواهی؟» گفت: «اسماء بیار.» اسماء تابوت را که آورد، گفت: «علی! می‌خواهم برام یک تابوت بسازی.» محدث قمی در بیت‌العظم نوشته است: «مرتضی علی از جا بلند شد. نگاه به این تابوت کرد. یک نگاه به چهره فاطمه (س) کرد. به تعبیر ما روضه‌خوان‌ها، گفت: ای گل صدبرگ من پرپر نشو، شمع من خاموش خاکستر نشو. ای گل من دست بر پهلو نگیر، من که مردم، آخر از من رو نگیر. ای که کتاب عشق من بسته نشو، مثل مردم از علی خسته نشو.»

آی دل‌های آماده! این شب و روزها چه خبر است در خانه امیرالمومنین (ع)؟ یکی از آن روضه‌هایی که این شب و روزها می‌خوانم این است: در به خانه دق‌الباب شد. فضه آمد برود در را باز کند. فرمود: «نه فضه! صبر کن خودم بروم در را باز کنم.» در را بی بی (س) باز کرد. امیرالمومنین (ع) آمدند. یک نگاه به فاطمه (س) کرد. بی بی جان! راضی نیستم با این حال و وضعتان بیایید در را به روی من باز کنید. گفت: «علی جان! یک خبری امروز به من رسیده.» «چه خبری بهت دادند بی بی؟» فرمود: «شنیدم مردم مدینه دیگر سلامم نمی‌کنند. مردم مدینه دیگر حرمت تو را نگه نمی‌دارند.» یک آه سردی علی (ع) کشید. فرمود: «زهرا! سلام می‌کنم رویشان را از من برمی‌گردانند. سلام می‌کنم، جواب امیر را نمی‌دهند.» اشک‌های علی (ع) جاری شد. دیدم دستش را آورد بالای اشک‌های امیرالمومنین (ع) را گرفت. هی بی بی دارد به بازو می‌ماند. «چه‌کار داری می‌کنی فاطمه جان؟» جواب داد: «علی! پیغمبر (ص) فرمودند: اشک مظلوم دعاست. علی! مظلوم دوران هم تویی. علی! غریب زمانم هم تویی. علی! محروم دورانم هم تویی.» هر جای مجلسید، صدای من را می‌شنوید، با همین حال خوشتان پنج مرتبه بگو: یا زهرا! یا زهرا! یا زهرا! یا زهرا! یا زهرا! یا زهرا! لولا تو یا فاطمه! ده مرتبه هر جای مجلسید: یا الله! الهی اقوال بر ما و بر هر کس از ما. آن کشف خطا و آن قطع رجاء. از حضرت و ممتث سما. و انت الفستان و الیک المشتکا. و علیک المعمد فی الشده و الرخاء. اللهم صل علی محمد و آل محمد. و العمد الذین فرضت علینا و عرفتنا بذاک المنزله. ففرج عنا به حق فرجا عاجلا قریبا. کلمح البصر او هو اقرب. یا محمد. یا علی. یا ابا الغریب یا محمد. اکفیانی انکما کافیا. انصرانی انکما ناصرا. یا مولانا یا صاحب الزمان. ان غوثا غوثا غوثا. ادرکنی ادرکنی ادرکنی. الساعه الساعه الساعه. العجل العجل العجل. یا ارحم الراحمین. و هکن و محمد و اهل.